Leczenie litem — najważniejsze informacje

Kiedy stosuje się lit?

Lit należy do stabilizatorów nastroju — leków, które wyrównują nastrój zarówno wtedy, gdy jest zbyt wysoki (mania), jak i zbyt niski (depresja). Dobrze sprawdza się w leczeniu epizodów zaburzenia dwubiegunowego, ale jego główną rolą jest profilaktyka: chroni przed kolejnym epizodem osoby, które są już w remisji.

Międzynarodowe towarzystwa uznają lit za leczenie pierwszego rzutu w zapobieganiu nawrotom. Ma najsilniejsze dowody skuteczności spośród wszystkich stabilizatorów nastroju i jest jednym z zaledwie dwóch leków psychiatrycznych o udowodnionym działaniu chroniącym przed samobójstwem.

Zaburzenie dwubiegunowe trwa całe życie, dlatego liczą się skutki długoterminowe. W badaniu obejmującym całą populację Finlandii lit nie tylko chronił przed nawrotami, ale też o połowę zmniejszył śmiertelność osób go przyjmujących. To dziś najlepsza długoterminowa opcja leczenia tej choroby.

Lit bywa też pomocny w innych zaburzeniach — na przykład w depresji opornej na leczenie lub jako uzupełnienie terapii schizofrenii.

Jakie są dodatkowe korzyści ze stosowania litu?

Poza stabilizowaniem nastroju lit działa na mózg jeszcze na kilka sposobów, co pomaga wyjaśnić jego skuteczność.

Chroni komórki mózgu przed przedwczesną śmiercią i wspiera ich pracę. Pobudza też powstawanie nowych neuronów, między innymi w hipokampie — strukturze odpowiedzialnej za pamięć, zdolności poznawcze i odporność na stres. Dzięki temu nie tylko poprawia funkcjonowanie mózgu, ale i chroni przed otępieniem.

Lit łagodzi również stan zapalny — zarówno w mózgu, jak i w całym ciele. Reakcja zapalna to naturalna obrona organizmu przed zagrożeniami, ale gdy staje się nadmierna, potrafi szkodzić. Obniżając jej aktywność, lit może korzystnie wpływać na przebieg związanych z nią chorób.

Pojedyncze badania wskazują ponadto na ochronny wpływ litu na DNA, spowolnienie starzenia oraz mniejsze ryzyko nowotworów, zawałów i udarów.

Jak przyjmuje się lit i jakie badania są potrzebne?

Przed włączeniem

Przed rozpoczęciem leczenia wykonujemy badania krwi, które oceniają ogólny stan zdrowia oraz pracę nerek i tarczycy.

Włączanie leku

Lit przyjmuje się w tabletkach, zgodnie z najnowszymi wytycznymi zwykle raz dziennie, wieczorem. Zaczynamy od małej dawki, aby ograniczyć działania niepożądane i spokojnie oswoić się z leczeniem. Właściwą dawkę dobieramy na podstawie stężenia litu we krwi — na początku badania bywają potrzebne co tydzień lub dwa.

Leczenie podtrzymujące

Po ustaleniu właściwej dawki przechodzimy do leczenia podtrzymującego. Kontrolujemy wtedy stężenie litu oraz pracę nerek i tarczycy — od dwóch do czterech razy w roku, zawsze rano, około 12 godzin po wieczornej dawce.

Jak długo trwa leczenie litem?

Czas leczenia zależy od osoby i wskazania. Większość pacjentów z zaburzeniem dwubiegunowym potrzebuje długoterminowego leczenia przynajmniej jednym stabilizatorem nastroju. Lit pozwala wielu z nich wejść w trwałą remisję i poprawić ogólny stan zdrowia.

Jaka jest tolerancja litu?

Jak każdy lek, lit może powodować działania niepożądane — wbrew mitom należy jednak do lepiej tolerowanych stabilizatorów nastroju. Rzadziej niż inne leki wywołuje zmęczenie i słabiej wpływa na masę ciała, a pacjenci rzadziej go odstawiają.

Nasilenie działań niepożądanych silnie zależy od stężenia litu we krwi. Niższe stężenie oznacza mniej dolegliwości, ale i słabsze działanie ochronne. Dlatego regularnie mierzymy stężenie — zwłaszcza na początku — aby znaleźć równowagę między skutecznością a komfortem leczenia.

Najczęstsze działania niepożądane

Najczęściej pojawiają się drżenie, wzmożone pragnienie i nudności. Zwykle słabną one z czasem, a zmniejszenie dawki dodatkowo poprawia tolerancję.

Wzmożone pragnienie i częstsze oddawanie moczu dotyczą ponad połowy pacjentów. Płyny warto uzupełniać napojami bez kalorii (woda, herbata, kawa), aby nie przybrać na wadze.

Drżenie zmniejsza ograniczenie kofeiny; pomocna bywa też witamina B6 lub dodanie leku z grupy beta-blokerów. Nudności pojawiają się w pierwszych dniach lub tygodniach u około jednej trzeciej pacjentów — łagodzi je przyjmowanie litu do posiłku lub imbir.

Możliwe powikłania

Pogorszenie funkcji nerek

Z czasem lit może nieco pogarszać pracę nerek, dlatego kontrolujemy ją przed leczeniem, a potem co pół roku do roku. Najnowsze badania pokazują, że nawet jeśli funkcja nerek się obniża, nie prowadzi to do ich niewydolności. Na wątrobę lit nie wpływa.

Pogorszenie funkcji tarczycy

U 1–2 na 10 osób lit zmniejsza wydzielanie hormonów tarczycy, co może dawać zmęczenie, przyrost masy ciała, suchość skóry lub wrażliwość na zimno. Pracę tarczycy kontrolujemy przez cały czas leczenia, a ewentualny niedobór hormonów łatwo uzupełnić.

Nadmierny poziom wapnia

Rzadkie powikłanie, które może objawiać się nudnościami, spadkiem apetytu lub nadmiernym oddawaniem moczu. Poziom wapnia kontrolujemy przed leczeniem i w jego trakcie.

Zaburzenia rytmu serca

Rzadkie powikłanie; u osób z ryzykiem sercowym kontrolujemy je badaniem EKG.

Artykuł ma charakter informacyjny i nie zastępuje konsultacji lekarskiej. O leczeniu litem decyduje się zawsze wspólnie podczas wizyty.